Herramientas de usuario

Herramientas del sitio


metodoloxia

Indagar desde o cotián / Metolodoxía

A esencia


Analoxías e diferenzas

Dialogar a memoria para fuxir do posibilismo abstracto

Tradición. “O auténtico educador traballa coa herdanza recibida. Examínaa, critícaa, a mellora, a limpa, traspásaa ás seguintes xeracións nas mellores condicións… ao concepto de tradición sucedeulle como o de autoridade, que estaba fortemente contaminado e iso retraía a moita xente do seu emprego”

Memoria. “A memoria é aquilo que permanece, pero non debe permanecer estática e, por tanto, morta. Ha de ser un dialogo a través do tempo… no momento en que un materializa esa memoria en palabras, se exterioriza respecto a nós… A memoria non trata de demorarse no pasado senón de volver medirse con el, de dialogar con el e, por tanto, se uno de verdade dialoga, ha de correr o risco de deixarse sorprender pola resposta”

Saber dun mesmo. “un texto famosísimo de Aristóteles que di que cando un quere verse, descubrirse, ten que mirarse nun espello. Pero cando un quere de verdade saber quen é, debe mirarse nun amigo, porque o amigo é outro eu, un álter ego … isto ten moito que ver … coa elaboración viva do recordo”

Vixilancia práctica. “Non basta con dicir “si se pode”; hai que dicir a continuación “que” se pode. Se non, estaremos inmersos nun posibilismo abstracto


Resumo Vs. Síntese

Sen tese non hai síntese

En asuntos do audiovisual escóitase a miúdo iso de “sóbranlle 20 minutos”, pero é unha cuestión de gramática. Porque si, a gramática audiovisual pasa necesariamente pola síntese o que significa saber “que historia queremos contar”.

A síntese é unha construción. O resumo é unha compilación diminuída. A síntese entraña tese.

  • O resumo é unha selección de partes articuladas en pequeno formato. A síntese é un relato propio que parte da análise máis que do esforzo redutor.
  • A síntese é poliédrica, o resumo é unha suma de partes.

Ante a xestión da complexidade requírense boas sínteses e non, simplemente, resumos. O Big Data fará imposibles os resumos e fará imprescindibles as sínteses.

  • Os resumos levarían á parálise por análise. As sínteses implican dixestións que anteceden e oriéntanse ás decisións
  • As sínteses son a resposta á complexidade, os resumos son a resposta á extensión.

Síntese na complexidade

Poder ver o que se debuxa máis aló dos muros densos da complexidade implica saber ler os trazos grosos da complexidade e recompoñelos para construír novas sínteses

  • As sínteses máis potentes exprésanse con brevidade e sinxeleza pero sen simplezas.
  • Para crear síntese hai que manter viva a autoexigencia da aprendizaxe, a procura constante das inspiracións que se filtren en axendas saturadas


Menos engadir e MAIS reformular

Quen facemos a historia das mulleres non tratamos de poñer un suplemento á historia, tratamos de reformular a historia, cremos que a inclusión das mulleres na historia obriga a repensar a historia en conxunto, queremos unha historia da humanidade, unha historia que non fale só dos homes.

Isto dicía Gloria Nielfa no seu discurso da cerimonia en que foi recoñecida co premio Clara Campoamor.

María Telo

Discurso María Tello, nomeamento Doutora Honoris na Universidade de Salamanca



Coñecemento conversacional


Considerando que o contexto é, por definición, pura dinámica de cambio, o problema dos puntos de vista é que tendemos a esquecer que o seu proceso de construción é, en gran medida, circunstancial. É dicir, unha vivencia persoal pero altamente dependente do todo que nos rodea e que afrontamos de diferentes maneiras:

É nos detalles no que nos delatamos as persoas. Aos feitos importantes poucas veces chegamos por vontade propia, adoitan ser as circunstancias as que nos empuxan, por iso non serven para definirnos como persoas (Música Blanca)

Con todo, nese traxecto que empeza e termina na reflexión persoal, a habilidade para facer achados ten menos que ver co talento que con ser capaces de explorar e cambiar o propio punto de vista e, para iso, non hai metodoloxía máis potente que a que nos lembraba Jorge Wagensberg: Conversar é unha boa idea porque, en xeral, non ignoramos o mesmo.

Sen ter en conta os elos nos que se tece a nosa faceta máis social, manterse ao día é complicado porque o vertixe do progreso balancéanos entre nostalxias e apocalípticos prognósticos. E, con todo, a cidadanía búscase a vida.

É correcto falar de comunidades emprendedoras?

Baixo o verniz de modernidade dos novos conceptos que xorden ao redor da innovación social, as estruturas de goberno se parapetan con ríxidos enfoques solucionistas e arcaicos.

Cando parecía que as cidades se ían a converter nos novos centros de poder, as tecnoloxías transforman os límites da xeografía e as conversacións permítennos rescatar o coñecemento e o espírito emprendedor que sempre estivo aí.

As comuniddades son esa maquina viva e imperfecta chea de historias, pero estas historias non son da cidade, senón das persoas. Por iso, como di Juan Freire, a innovación ciudadana ten que traballar con enfoques inclusivos:

… mentres a innovación convencional utiliza métodos de diagnóstico baseados en expertos para a comprensión dos problemas que aborda, a innovación cidadá desenvolve mecanismos de escoita baseada na inmersión e participación activa.

Cine & Investigación

Dicía Orson Welles que «se queres un final feliz, depende de onde acabe a historia». Con todo, cando tratas de guionizar a realidade a través da historia das persoas, a mirada narrativa necesita deterse nalgunhas ambigüidades e preguntas sobre

  1. Como se constrúe a normalidade.
  2. Como encaixa o día a día no progreso.
  3. De onde sae a innovación.

Cando falamos de comunidades non hai un único protagonista senón diferentes niveis que interactúan, mesmo sen intención ou coñecemento previo, porque o auténtico protagonismo corresponde aos elos. Non hai unha orde que permita definir a relación causa/efecto, hai que empezar nalgún punto do relato e deixar que se desenvolvan os diferentes fíos dos verdadeiros actores de/na vida pública: Persoas que son actrices que son personaxes que son persoas.

Enfoques de investigación


A importancia de ser

a importancia do ser como tal, sexa feminino ou masculino

Lillian Schlissel é profesora emérita da Universidade de Brooklyn- CUNY, onde foi directora de estudos americanos e actualmente é membro do consello de redacción de Estudos en American Jewish Literatura. A súa metodoloxía de investigación da historia baseouse na observación e escoita activa do pequeno, das historias persoais, a través das que tentaba debuxar patróns e experiencias comúns que non se adoitan recoller nos tratados de historia.

Os seus libros inclúen Diarios da viaxe cara ao Oeste da Muller; Far From Home: Familiares de viaxe cara ao Oeste, escrito con Gibbens Byrd e Elizabeth Hampsten, Mujeres de Occidente, as súas terras e as súas vidas. Schlissel e está a traballar nunha historia de cinco mulleres de vaudeville americano.

Para o seu libro de «Diarios de viaxe», analizou case 100 diarios desas mulleres pioneiras e atopou algúns patróns comúns:

  1. A maioría das mulleres fixeron esas viaxes en contra da súa vontade, abandonando os seus fogares e familias por decisión imposición dos seus maridos.
  2. Unha de cada cinco mulleres estaba xa embarazada cando iniciou a viaxe e a inmensa maioría seguiron parindo sen tempo para parar. En moitos casos con familias mesmo de 10 fillos.

O mesmo enfoque de investigación foi utilizado anteriormente por Elizabeth Fries Lummis Ellet (1818-1877), s iendo a primeira historiadora en escribir extensivamente sobre a relación das mulleres coa Revolución Americana.

Cría que as mulleres daban forma á historia coa súa influencia, o que se facía con «sentimento». Cría que era tan difícil de definir que declarou que «a historia non lle pode facer xustiza»

Elizabeth publicou un número importante de libros de distintos xéneros, desde posuía, relatos históricos e descricións de viaxes e colaborou en distintos xornais locais. Pero a que foi posiblemente a súa obra máis importante foi sen dúbida unha ampla historia das mulleres durante a Guerra de Independencia dos Estados Unidos. A partir de cartas persoais, xornais e entrevistas a algunhas das protagonistas da contenda, expuxo a vida das mulleres mentres os homes loitaban na fronte, converténdose na primeira escritora e historiadora en dar voz á visión feminina da guerra.

É dicir, en achegar para eliminar rumbos.

A primeira edición saíu á luz en 1848, uns dous anos despois de iniciar o ambicioso proxecto. Os dous volumes das mulleres da revolución americana, convertéronse en tres en 1850 cunha edición de material adicional. Tal foi o éxito que tivo a obra e o recoñecemento da crítica.


Na miña lista de recomendacións pendentes está a Historia íntima da humanidade, de Theodore Zeldin: unha historia de persoas comúns e concretas coas que se examinan algunhas das cuestións que máis afectan e interesan ás xeracións actuais. Polo visto é unha obra excepcional que «convida á reflexión sobre as grandes e pequenas cuestións da vida cotiá e da relación entre homes e mulleres».

Sen dubida, as historias son datos con alma.

"Cosa pensano le ragazze"

Que pensan as mulleres?

Concita de Gregorio (Pisa, 1963) é a única muller xornalista en Italia que conseguiu chegar a dirixir un medio nacional e unha das poucas no mundo en chegar a este posto. A súa experiencia á fronte de L’ Unità (2008-2011), con todo, acabou de forma abrupta e viuse obrigada a facer fronte ás débedas e causas xudiciais dos que non se encargou a sociedade editora do histórico xornal fundado por Gramsci ao entrar en bancarrota. “Tras marcharme, empezaron a chegarme citacións. Pegueime dous anos de tribunal en tribunal por noticias que publicaramos na era Berlusconi“, explica alén do teléfono que aquilo se converteu case nun atentado contra a liberdade de prensa, “chegou a ser unha eliminación case física”.

Tras a súa saída de L’ Unità regresou á Repubblica, onde decidiu “volver namorarse” do seu oficio e redescubrir os motivos que no seu día a impulsaron a converterse en xornalista. Decidiu comezar un proxecto chamado Cousa pensano lle ragazze (Que pensan as mozas) no que mulleres de toda Italia explican por que lles gusta xogar a fútbol, cal é o secreto para levar 32 anos casada, o hartazgo de ter que responder por que aínda non tes fillos e que é o que cambiarían nas súas vidas. Desde voces anónimas, ata públicas como Ada Colau, colaboraron. Un blogue do que acabou saíndo un libro que foi número uno nas listas de vendas.

Ademais das razóns persoais, outra razón impulsoulle a dar voz ás mulleres. “Moitas veces pedíanme artigos de opinión sobre os crimes de xénero. Evidentemente, os temas de mulleres só escríbenos as mulleres, hai machismo ata niso. E eu cada vez respondía que non era capaz de meterme na mente delas. É un tipo de xornalismo equivocado. O que habería que facer sería falar coas mulleres e escoitar que teñen que dicir”. Así que vendeu ao seu xornal a idea de comezar unha investigación sobre as ideas das mulleres. Unha proposta que foi rexeitada.

Rebelouse e decidiu abordar o proxecto pola súa conta:

Chamei a dez coñecidas da miña contorna, a profesora dun dos meus fillos, unha amiga da infancia, a verdulera e propúxenlles compartir este proxecto. Cada unha na nosa cidade e nas nosas viaxes usariamos o móbil para entrevistar con preguntas simples a mulleres de todas partes de Italia.

Cando levabamos 500 vídeos contactaron comigo persoas da industria do cinema e a televisión. Entón volvín vendelo no meu xornal. Díxenlles: achégase o 8 de marzo e pedirédesme unha peza sobre o Día da Muller, eu vólvovos a propoñer esta idea e escoitar por centos de mulleres. Nós montaramos unha pequena produtora para xestionar todo e entón dixeron que si. Todo creceu moi rápido. As mulleres que foran entrevistadas pedían á súa vez entrevistar a máis, outras se gravaban a si mesmas e enviábannos os vídeos, ata unha moza en Arabia Saudita comezou a entrevistar as mozas do seu país.

Na entrevista pregúntanlle se cre que algún dos problemas que tivo á fronte de L’ Unità están relacionados co feito de ser muller, e teno moi claro:

Gustaríame dicirche que non houbo ningunha diferenza que todos os directores sofren ataques, pero non podo. A diferenza está na calidade das críticas. Contra unha muller, aumenta a vulgaridade e os ataques á vida privada. Cuéstionase quen che poña aí, con quen estiveches para chegar a ese posto… Se ao final entenden que ti estás aí pola túa valía, identifícano como un fallo do sistema e entón tentan eliminarche. Chegaron a chamarme Madame Bovary do periodismo…

Talvez por iso di que o libro que naceu do proxecto está dedicado aos homes: para que entendan que é a súa quenda.

Máxima promiscuidade entre métodos

Todo o que implica un cambio cultural de gran calado na sociedade necesita unha atención e reforzo especiais. E moito máis nos aspectos relacionados coa “cuestión da igualdade” para evitar que o que o que se lexisla (como os plans de igualdade ou as cotas de paridade nos órganos de representación), se converta en discurso enlatado. Impoñer non serve, é como tentar organizar unha marcha pola paz nun campo de minas.

O asunto da perspectiva de xénero ten que vir de serie porque non é un adorno nin un complemento, pero non é algo a incorporar senón todo o contrario: hai que desactivar os mecanismos que a dificultan para ir reducindo sesgos polo que temos que traballar mentres se fala de tecnoloxía, de servizos, de ocio e de modelos de negocio… Trátase de traballar con formatos de maior aceptación desde a perspectiva cidadá para xerar interese nos diferentes contextos sociais e profesionais.

A aplicación da perspectiva de xénero configúrase como a única alternativa posible, e a máis universal, para a evolución cara a unha sociedade baseada na diversidade, o que significa contemplar a diferenza como un valor. Non se trata de “gañar terreo” senón de adquirir consciencia para deseñar un obxectivo compartido: que mulleres e homes precisamos visualizar conxuntamente novos marcos de actuación e re-coñecer os que foron solapados pola “estereotipante normalidade”.

En base a isto, a formulación desde calquera área do coñecemento ou da arte non debe ser o de “combater os síntomas” senón o de xerar contextos compartidos e elos para as diferenzas.

Respecto á metodoloxía, combínanse o audiovisual coas técnicas de investigación documental entendendo a creación de coñecemento como un proceso interdisciplinar que parte, como di Jorge Wagensberg, da “máxima promiscuedade entre métodos”:

Multidisciplinar e interdisciplinar son cuestións diferentes. Reunir nun equipo de traballo a persoas de distintas disciplinas non garante nin o intercambio nin a xeración de coñecemento porque, aínda no caso de existir coincidencias entre algunha dos seus tres características (obxecto, método ou linguaxe), é necesario afastarse do establecido para penetrarse nas fronteiras.

Nada hai máis interdisciplinar que a realidade e o fluír do pensamento, por máis que os plans de estudo esfórcense en compartimentar. Con todo a potencia das ideas de nada serve se non poden ser compartidas:

O pensamento é sempre interdisciplinario, por táctica definición, só queda empeñarse en que o sexa tamén o coñecemento, por explícita intención.

O pensamento interdisciplinario é aquel por cuxa teoría todo o mundo ten simpatía, pero cuxa práctica poucos exercen. Recoñécese como fecundo pero sempre se vai aprazando todo o posible a proximidade da fronteira. Por que haberiamos de favorecer o pensamento interdisciplinario se, como parece, require máis risco e máis dispendio de enerxía?

No desenvolvemento do seu ensaio, Jorge Wagensberg define a interdisciplinariedad como a máxima promiscuidade entre métodos, materiais e intuicións. E entón, cando se consegue, é cando a doutrina regresa e o interese polo alleo progresa.

A interdisciplinariedad manéxase sobre todo na liberdade das ideas, que non necesitan licenza para sobrevoar fronteiras. Pero, para que frutifiquen cara ao coñecemento deben ser transmitidas dunha mente a, como mínimo, outra. Como di o autor, conseguir comunicar un mínimo de coñecemento que esperte un máximo de pensamento. E aí a dificultade.

A conversación entre especialistas profunda o grao de especialización. A conversación interdisciplinaria alarga e perfora as fronteiras entre disciplinas e enriquece o pensamento xeneralista.

Cando as fronteiras interdisciplinarias fanse impermeables e cada pensador tende a refuxiarse terra dentro da súa disciplina, entón é síntoma claro de que a disciplina protexida en cuestión é un territorio que entrou en zona de plena alarma vermella de seca. Nunha atmosfera disciplinaria, as ideas circulan verticalmente. É cando o rigor científico confúndese co rigor mortis. É cando a pureza #ver polo illamento e a eliminación de calquera presunta impureza. É cando a tradición convértese en prohibición de cambio. É cando as persoas deixan de ser admiradas polo seu talento e o seu esforzo e pasan a valorarse pola súa lealdade cara ás xerarquías superiores. É cando a xente empeza a calar e a esconder as ideas. É o sinal de que a decadencia imparable do coñecemento comezou.

É posible que este proceso sexa inevitable. Todo empeza ben cando emerxe o talante interdisciplinario e todo acaba mal, incluso o que empeza ben, cando as disciplinas protéxense ou se ignoran as unhas ás outras. Case todos os proxectos nacen e soben interdisciplinariamente e decaen e morren disciplinariamente.

Contido: Entrevistas completas e documentación que se compartiran no espazo web específico

Metodoloxía: Conversacional e documental

Linguaxe: Narración audiovisual para o produto final o que implica a interrelación das voces que relatan ás historias (guionización da realidade) sobre a imaxe da realidade actual.

É imprescindible, pois, establecer unha necesidade testemuñal para lograr ter as voces que dean forma a esta evolución ao longo dos anos, pero sen que esta sexa unha película de declaracións. O global do relato non se apoia sobre persoas illadas, senón sobre unha representación da comunidade que posibilitou que o desenvolvemento fose unha realidade asumindo e traballando de xeito calado.

É dicir, un proceso conversacional contextualizado no que a cámara é parte integrante para trazar pontes entre a nostalxia e a modernidade. Porque…

Cal é o futuro ao que se enfrontan as nosas nenas e nenos?

Que ten ou pode ter en común co que contan as nosas nais e avoas?

Que van poder contar as nosas fillas e netas do que se está a facer agora?


metodoloxia.txt · Última modificación: 2020/01/26 16:10 por isabel