Herramientas de usuario

Herramientas del sitio


tecnologas_e_programadoras

Referencias y Anexos / Tecnólogas y programadoras

É hora de regresar

Fumos pioneiras do código.#EsHoraDeRegresar.

Pasaron máis de 100 anos desde que se empezou a conmemorar o Día da Muller Traballadora no mundo, e aínda é evidente a falta de oportunidades profesionais para as mulleres en varios espazos. Un dos sectores con maior desigualdade de xénero é o tecnolóxico e non sempre foi así.

De feito, a programación comezou como unha carreira considerada “feminina” e moitas mulleres foron pioneiras da programación. Con todo, estereotipos sementados co boom da computadora persoal afastaron ás mulleres da tecnoloxía.


As computadoras modernas creáronse durante a Segunda Guerra Mundial e centos de mulleres foron recrutadas para programalas. Nese entón, os homes interesábanse máis polo reto ingenieril de construír unha computadora (o que agora chamamos o “hardware”) e a programación (o que agora chamamos o “software”) era un terreo descoñecido por moitos e ata subestimado erroneamente por esa falta de coñecemento.

A menor atención dos homes por este espazo, abriu oportunidades para que moitas mulleres tomáseno e convertésense en pioneiras da programación. Unha de delas foi Grace Hopper, quen creou o primeiro compilador do mundo, un programa que permite escribir código en inglés e traducilo logo a ceros e uns que a computadora pode procesar. Grace Hopper era matemática de profesión e entrou á Naval de EEUU, onde empezou a súa carreira como programadora. Logo, foi unha das principais influentes na creación de linguaxes de programación como Cobol.

Foto de http://behindthescenes.nyhistory.org/computers-womens-work/

<+Outras pioneiras da programación moderna foron “As ENIAC Programmers”, un grupo de 6 mulleres que aprenderon soas a programar a primeira computadora 100% electrónica e dixital do mundo, que desenvolveu EEUU nun programa militar. O seu rol estivo oculto por moito tempo, pero pronto vai saír un documental sobre elas (por fin!).

Paremos un segundo aquí. Imaxínanse o difícil que era programar a computadora ENIAC para estas pioneiras? Tiña unha memoria limitada na que cabían poucas instrucións que había que escoller moi ben; e non habían teclados e pantallas como os de agora para revisar o código con facilidade. Había que escribilo e logo pasalo á computadora por miles de cables e conexións durante varios días, para logo ver se a computadora facía o que se esperaba. E todo isto, aprendendo soas. Sen referentes, sen internet, sen comunidades e con tempo limitado, pois obviamente tiñan roles e responsabilidades de nais e esposas en casa, como se esperaba na época (e aínda se espera).

Más info neste blog en inglés, de onde provén o collage de fotos

Para non facer este contexto só sobre estados Unidos, teño que mencionar que algunhas fontes como a enciclopedia Británica (obvio) indican que a primeira computador electrónica foi máis ben creada en Inglaterra. Chámana The Collossus e foi fundamental para gañar a segunda guerra mundial, descifrando códigos dos alemáns a unha “velocidade electrónica”.

E adiviñen que?…tamén tivo a moitas mulleres detrás na súa programación, provenientes do “ Women’s Royal Naval Service”.

Foto de https://www.britannica.com/technology/Colossus-computer

Pero basta de historia militar. Cando a guerra terminou, as computadoras empezaron a chegar a centros de investigación e grandes corporacións e ocorreu o primeiro “boom” de necesidade de programadores. Naquel entonces, as empresas buscaban especialmente a mulleres, pois case ninguén sabía programar e críase que as mulleres podían aprender con máis facilidade, por ter calidades consideradas máis “femininas” como a paciencia, a planificación paso a paso e a atención ao detalle.

Incluso a revista Cosmopolitan en 1967 recomendou ás súas lectoras dedicarse á programación, con frases bastante estereotipadas como “programar é como planificar unha cea”. Obviamente sabemos que programar é moito máis difícil que iso, pero polo menos eramos chamadas masivamente a lanzarnos ao mundo das computadoras.

Foto tomada de http://thecomputerboys.com/?p=239

Outro grupo de mulleres pioneiras foron as “ computers” da NASA. Se, así as chamaban porque facían cálculos extremadamente complexos a man antes de que as máquinas computadoras chegasen á NASA. Logo, cando as IBMs chegaron, elas foron as máis capacitadas para programalas.

Unha delas foi Katherine Johnson, cuxos cálculos xogaron un rol primordial na chegada do home á lúa. Este 5 de marzo, a NASA acaba de nomear un Centro de Investigación co seu nome. (Tarde, pero seguro). A historia de Katherine e outras “ computers” da NASA cóntase nunha unha moi boa película chamada “Talentos Ocultos”. Non lla perdan :).

Foto de https://www.ebony.com/news/nasa-renames-facility-in-honor-of-katherine-johnson/

A maioría destas primeiras programadoras eran autodidactas, pois a carreira de Ciencias da Computación apenas estaba a xurdir nas universidades e poucas mulleres ían á universidade. Pero con tantos estímulos ao seu ao redor e a apertura de Ciencias da Computación en máis centros de estudos, máis e máis mulleres achegáronse a aprender a programar nas universidades. Así, a participación de mulleres en Ciencias da Computación nos EEUU creceu vertixinosamente ata 1984, chegando a case un 40%. Hasta que algo cambió todo.

Se é a primeira vez que ves este gráfico, seguro sorprenderasche e preguntarasche que pasou despois dese pico? Cóntoche…

A computadora persoal (Ou a computadora para homes?)

A finais dos 70 e principios dos 80, varias empresas empezaron a lanzar computadoras personais. As computadoras máis famosas foron as IBM (con sistema operativo de Microsoft) e as Apple/ Macintosh. A revista Time chegou a nomear en 1983 á computadora persoal como “ Person of the year” (ou neste caso “ machine of the year”) e personalidades como Steve Jobs e Bill Gates convertéronse na cara dunha nova e lucrativa industria.

https://www.zdnet.com/article/how-bill-gates-accidentally-became-the-worlds-richest-man/

E aínda que a computadora persoal foi un gran avance para o mundo, representó un grave retroceso na participación de mulleres nas ciencias da computación. Esta nova industria do software sentou as súas bases en Silicon Valley e desde os seus inicios tivo unha cultura creada por homes que atraeu e retivo moito máis aos homes, que ás mulleres.

Equipo creador de la Apple Lisa. https://www.pinterest.com/pin/476044623090979495/?lp=true

Converteuse rapidamente nunha industria de homes creando produtos con homes e para homes, con publicidades extremadamente estereotipadas, que convidaban os papás e aos seus fillos homes a usar a computadora ou videoxogos en casa, e non ás mulleres.

Estes son tan só un par de exemplos de moitas publicidades estereotipadas de computadoras e videoxogos dos anos 80.

https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2015/06/clear-the-kitchen-table-how-apple-and-ibm-marketed-the-first-personal-computers/396047/

Obviamente estas publicidades non saíron da nada. Saíron dunha sociedade xa estereotipada con homes á cabeza de empresas e axencias de publicidade que pensaron que o máis lóxico era dirixir estes produtos a homes. E que dano fixéronnos ás mulleres curiosas pola tecnoloxía!.

As computadoras deixaron de ser algo escondido nun laboratorio, para ser algo presente en cada oficina e en cada fogar; algo que os mozos e homes empezaron a utilizar moitísimo máis que as mozas e mulleres. E como esas primeiras computadoras non eran tan avanzadas, requirían algo de programación de parte dos usuarios, o cal lle deu a eses usuarios homes moita experiencia como programadores desde a súa adolescencia.

Así, cando estes homes chegaban ao primeiro día de clases de Computación na universidade, xa sabían moito máis que as súas compañeiras mulleres e eles sentíanse superiores e elas sentíanse inferiores, pois non sabían todo o que eles habían aprendido usando as computadoras ou videoxogos en casa.

Ademais, as universidades e os profesores ratificaban estes estereotipos, con probas moi difíciles desde o primeiro ano que sacaban ás mulleres moito máis rápido que aos homes; probas que consideraban necesarias, pois había demasiada demanda polas carreiras de computación e pouca oferta.

Clase actual no MIT de Intelixencia Artificial. https://www.eecs.mit.edu/node/6885

Na universidade de Carnegie Mellon déronse conta deste efecto (ou defecto) e crearon un programa distinto de Ciencias da Computación nos anos 90. Decidiron abrir a carreira con dúas “ tracks”: unha liña para persoas que empezaban con experiencia en programación (a maioría homes) e unha liña para persoas que non tiñan experiencia (a maioría mulleres). Os resultados foron sorprendentes. Primeiro déronse conta que os estudantes se nivelaban despois de 2 anos en carreira e logo notaron que moitas máis mulleres completaban o programa. En poucos anos as mulleres egresadas de ciencias da computación nesta universidade pasaron de ser un pequeno 7% dos egresados a ser un 42%. Que gran exemplo de estratexia de equidade de xénero!.

Pero poucas universidades decidiron cambiar o rumbo da historia como o fixo Carnegie Mellon. Hai un par de casos máis contados nesta gran reportaxe do New York Times chamado “ The Secret Narrativa of Women in Coding”.

Así estas barreiras e estereotipos no fogar, a publicidade, a academia e as empresas tecnolóxicas, alimentáronse e foron crecendo. O resultado foi o estereotipo do “ geek programador” que aínda segue vixente en todas partes, nas empresas máis famosas e ata na recente serie “ Silicon Valley” de HBO.

% de mulleres en tech jobs (barra color menta) en algunhas das principais empresas tech. https://www.statista.com/chart/8738/diversity-at-uber-and-other-tech-companies/

Personaxes da serie Silicon Valey en HBO

E agora, que facemos?

Xa hai varios esforzos para animar a máis mulleres a facer carreira no rubro tecnolóxico. En Laboratoria xa se han graduado máis de 1000 talentosas mulleres e máis de 750 entraron a traballar en máis de 400 empresas en Perú, Chile, México, Brasil e EEUU. Ademais, hai moitas iniciativas xurdindo na rexión como Talent Woman en México, +Mujeres en UX en Chile e Perú e Reprograma en Brasil.

Necesítanse moitas máis mulleres e máis organizacións involucradas para facer a nosa economía dixital máis competitiva, diversa e inclusiva. Ademais, é fundamental coñecer a historia, para darse conta que todo foi culpa de absurdos estereotipos que vale a pena cuestionar e romper.

A tecnoloxía non é feminina nin masculina. A tecnoloxía é o presente e é o futuro, e xa é hora de regresar a un mellor balance de homes e mulleres programando o mundo.

Convídoche a seguir a nosa campaña # EsHoraDeRegresar nas redes e a participar. Necesitamos máis mulleres en Tech e máis pais, irmáns, amigos, profesores, empregadores e mentores apoiándoas.

Cando as mulleres dominaban o software

Cando as mulleres dominaban o software

As programadoras tiveron un papel fundamental no inicio do desenvolvemento da informática, pero desde os anos 80 o seu papel foi caendo

A tenente Grace Hopper codifica problemas nunha cinta perforada para introducila nunha das máquinas calculadoras inventadas por Howard H. Aiken nos anos 40.

En abril de 1967, a edición estadounidense da revista fiminina Cosmopolitan publicou unha reportaxe titulada “As mozas informáticas”. As fotos eran dunha nova programadora de IBM rodeada de homes enxeñeiros. “Hai 20 anos [en 1947] unha moza podía ser secretaria, mestra, quizá bibliotecaria, traballadora social ou enfermeira”, dicía o texto. “Se era realmente ambiciosa podía competir con homes, a miúdo traballando máis horas por menos diñeiro. Pero agora chegaron os grandes, fascinantes computadores e un novo tipo de traballo para as mulleres: programar”, engadía.

O soldo en 1967 nese novo traballo podía alcanzar 20.000 dólares ao ano, cerca de 150.000 euros ao cambio actual e tras calcular a inflación.

Antes da chegada do computador persoal, cando as computadoras eran aparellos que ocupaban habitacións enteiras, as mulleres eran case a metade das empregadas en programalos. Foi un momento histórico especial, coas súas características e que durou ata mediados dos 80, segundo lembra o escritor Clive Thompson no seu novo libro Programadores. A creación dunha nova tribo e a recreación do mundo, de momento publicado só en inglés. “É incrible o pouco que se fala das mulleres pioneiras”, di Patricia Ordóñez, catedrática asociada de Informática na Universidade de Porto Rico Río Pedras.

Grace Hopper, unha das pioneiras que axudou crear o primeiro computador, dicía en Cosmopolitan, que programar é “como preparar unha cea”

Por que as mulleres dominaron o inicio do software? Porque era un sector novo e o prestixio estaba en algo cercano pero distinto: o hardware. “Unha das razóns polas que nos 60 os homes non eran programadores a tempo completo é porque a parte sexy, gratificante era o hardware”, construír os computadores, di Thompson. Aí estaba o diñeiro que investía o Goberno e as grandes dificultades intelectuais. A programación era un punto intermedio entre os enxeñeiros e as secretarias: “As programadoras de carreira non eran persoal investigador, senón que servían ao persoal investigador”, escribe Thompson.

A pesar do seu peso, os clichés da época eran imbatibles. Grace Hopper, unha das pioneiras que traballou na empresa que creara o primeiro computador programable, o Eniac, dicía no texto de Cosmopolitan, que programar é “como preparar unha cea”. Había que planificar “os detalles con paciencia”, dicía Hopper, que engadía: “As mulleres están feitas para programar ordenadores”. Non era un comentario raro para a época: un libro de 1968 sobre como chegar a ser informático suxería que quen gozaba “cociñando a partir dun libro de cociña” podía ter aptitudes naturais para programar.

Tamén saber coser era bo para programar, dicían. As comparacións eran con labores rutineiros e de atención ao detalle. Ninguén sabía exactamente en realidade que era programar. As primeiras linguaxes compiladores –que traducían algo parecido ás nosas linguas a ceros e uns– acababan de crearse. As mulleres tiñan ademais un pedigrí engadido por colaborar desde laboratorios crave como co Eniac ou en Bletchley Park en Reino Unido, que contribuíu á vitoria aliada na Segunda Guerra Mundial.

Esa mestura de valores que facían que as mulleres se consolidasen como programadoras chegou á súa cima, segundo Thompson, en 1984. Ao principio dese ano un 37,1% dos estudantes de informática en Estados Unidos eran mulleres. A partir de aí, a caída. En 2012, a porcentaxe roldaba o 17%. O dato é máis impactante porque noutras carreiras, as mulleres estudantes aumentan desde os anos 60. En medicina ou dereito roldan o 50% desde uns inicios que non chegaban ao 10%.

Os tres motivos da desaparición

Que ocorreu para que as mulleres desaparecesen da informática ou para que os homes chegasen en masa a desprazalas? Tres cosas, segundo Thompson. Un, o software era cada vez máis importante e as empresas empezaban a nomear a directivos con esa formación. Unha cousa era introducir a programadoras para que teclearan, outra distinta era facelas directivas.

Dous, a chegada dos computadores persoais aos fogares. Os adolescentes podían trastear desde moi novos cos seus Commodore 64 e os pais adoitaban regalar o aparello ao neno ou polo menos poñelo na súa habitación. Segundo un estudo sobre a diferenza entre xéneros de Jane Margolis, da Carnegie Mellon University, nos anos 90, os pais tiñan o dobre de probabilidade de regalar un computador a un fillo que a unha filla. E era máis fácil meterse na carreira con coñecementos previos de computadores, aínda que investigacións posteriores desmontaron a idea de que os hackers adolescentes son mellores licenciados en informática.

Non só iso. “Esa irrupción veu acompañada de videoxogos con narrativas bastante simples pero que enganchaban e que fixo que se empezase a popularizar a imaxe do informático como un friki, un ser asocial que non se relacionaba con nada salvo coa súa máquina, que é un estereotipo que non funciona entre as mulleres”, explica Pomba Díaz, catedrática do Departamento de Informática da Universidade Carlos III.

“Cando unha profesión nova convértese en estable, o seu status sobe, hai máis diñeiro e os homes empuxan ás mulleres cara a fóra”

Ese modelo do informático friki callou e tivo consecuencias: “Comezouse a valorar máis á persoa que se moldeaba como geek, que traballaba acotío, sen importarlle a súa aparencia, nin a súa hixiene e estaba obsesionado coa computadora. Víanse como intelixentes, escoitábanse e valoraban, e comezouse a crear un ambiente tóxico que repelía aos que eran diferentes. Ese ambiente segue e crea unha cultura de exclusión”, cre Ordóñez.

Y tres, a chegada do diñeiro. “Como os sociólogos demostraron hai tempo”, escribe Thompson, “cando un sector está cada vez mellor pago e é prominente, os homes que o desprezaban apresúranse a entrar”.

Así lembraba Diane Greene, ex presidenta executiva de Google Cloud, nunha conversación recente co PAÍS, os anos do cambio, en 1985: “A miña clase na Universidade de Berkeley estaba chea de mulleres. Eramos un 30%. Todo o mundo inventaba e ninguén se daba conta de se eras unha muller ou un home. Simplemente faciamos esa cousa nova xuntos. Despois, un día que me atopei nun avión, preguntei a [a activista] Gloria Steinem que pasaba, por que era tan difícil agora para as mulleres, por que había tanta discriminación de xénero. Contestoume: 'É moi obvio. Cando unha profesión nova convértese en estable, o seu status sobe, hai máis diñeiro e os homes empuxan ás mulleres cara a fóra'”.

A pesar das diferenzas entre o desenvolvemento informático inicial con Estados Unidos, en España as porcentaxes entre estudantes de informática son parecidos. En 1985, un 30% dos alumnos de informática en España eran mulleres. En 2016 caeron ata o 12%, segundo datos dunha investigación de Juan Julián Merelo e Cecilia Merelo.

Noutro traballo destes dous autores, detectaron que “existe un punto de infl exión ao redor dos 10 anos nos que as nenas deixan de ter interese pola Informática como unha carreira profesional”. Este problema de percepción, que non existía ao principio da programación porque era un oficio sen pasado, é clave agora: “Cando unha parte importante do mercado de traballo máis cualificado require habilidades de programación e computación, que unha parte da poboación se autoexcluya por motivos subxectivos, é un problema. Que perdamos parte do talento por unha percepción equivocada desta profesión, é un problema”, explica Díaz. “Hai que mostrar ás mozas que é unha carreira profesional máis, con grandes, medianas e pequenas figuras, e sobre todo cun gran mercado laboral.”

Máis sobre informática

Aunque ahora las alumnas de ingeniería son minoría, en la década de los 80 llegaron a representar casi el 40% de los matriculados en EEUU

As “mozas do ENIAC”, informáticas encargadas de calcular estatísticas durante a Segunda Guerra Mundial

tecnologas_e_programadoras.txt · Última modificación: 2019/12/16 19:38 por isabel